We kregen een mooi artikel van Daan!

Wat is een art journal voor mij?

Zelf houd ik een art journal bij om ervaringen te verwerken, te ordenen en tot rust te komen. Soms is het moeilijk om gevoelens of gebeurtenissen in woorden te vatten. Beelden, kleuren, vormen en woorden helpen dan om uit te drukken wat er vanbinnen leeft. Een art journal is een veilige plek waar alles er mag zijn, zonder oordeel.

Door regelmatig creatief bezig te zijn, kan dit helpend zijn bij het verwerken van wat iemand meemaakt (een dagboekvorm: zo zou je het ook kunnen duiden). Ik heb gezien dat mensen creatief bezig zijn in een art journal ook als kalmerend ervaren, omdat je aandacht naar het maken gaat en je tempo vanzelf vertraagt.

Wat is ‘mixed media’ in een art journal?

Mixed media betekent dat je verschillende materialen en technieken door elkaar gebruikt. In een art journal kan dat bijvoorbeeld zijn:

• collages maken met papier of afbeeldingen;

• werken met verf, pennen, potloden of posca-markers;

• achtergronden maken door te printen met een gelly plate;

• schrijven, tekenen en schilderen.

Alles mag naast en over elkaar bestaan. Het proces (flow!) is voor mij belangrijker dan het eindresultaat.

Hopelijk is deze tekst en mijn voorbeelden een inspiratie.

Qigong, yin-yoga, dansen, meditatie of bezig zijn in een art journal … sowieso allemaal leuk 😃

Warme groet, Daniëlle

Inleiding

We kregen een mooie blog toegestuurd van Léon, die we graag hieronder plaatsen. Dank!

‘Jij geeft soms gas en remt tegelijk’, zei de lichaamstherapeut met een milde, tikje guitige blik. Het raakte een snaar; de lading daarvan moest nog dalen. Toen ik op deze site over GHIA las - Global High Intensity Activation: een werkterm voor een chronische ontregeling van het autonome zenuwstelsel die al heel vroeg is ontstaan, waardoor het systeem in een soort shock is blijven hangen - moest ik eraan terugdenken. Het lijkt inderdaad op een auto die door tegelijk gas te geven én te remmen in een wolk van hitte en rook terechtkomt. Of, in de woorden van ChatGPT: de rem wint vaak van de motor, maar intussen maak je van de auto een hittemachine die zichzelf sloopt. GHIA kan zo uitmonden in een opgebrand systeem.

Hulpeloos in shock

Waarom blijven die voeten zo strak op beide pedalen staan, en lukt loslaten niet? Bij alle verschillen in zeer vroegkinderlijk trauma zie ik één gemeenschappelijke noemer: het ervaren van een ‘verstotene’ te zijn, niet verbonden. Dat voelt als levensgevaar. Waar een jonge ree van een paar maanden op de vlucht al gauw tot zo’n 60 kilometer per uur kan halen, is een baby op die leeftijd totaal hulpeloos en afhankelijk. Nussbaum (2004) schrijft dat, wanneer de band met de verzorger stokt, er een primitieve schaamte en lichamelijk gevoeld levensgevaar kunnen ontstaan. Als aanhoudend huilen niet adequaat wordt beantwoord, kan het systeem in shock raken. Die globale, langdurige overactivatie wordt op deze site GHIA genoemd. Dit is niet te vangen in woorden of beelden, maar laat diepe sporen na in het lichaam. Van der Kolk (2022) zegt: het lichaam houdt de score bij. Juist in een tijd waarin we nog geen woorden of beelden hadden.

Langjarig en langdurig effect

Recente én langjarige bevindingen (D’Agata et al 2025) laten zien dat vroegkinderlijk trauma – zeker pre- en perinataal – langdurig kan doorwerken, vaak zichtbaar in internaliserende klachten als angst, depressie en terugtrekgedrag. Onderzoek naar maternale depressie tijdens de zwangerschap (Koc et al., 2025) wijst in dezelfde richting. Voor het verloop naar volwassenheid blijkt afgestemde zorg een grote beschermende factor: sensitiviteit helpt of GHIA beklijft of juist kan uitdoven (Faure et al., 2017; McLean et al., 2022). Ontbreekt die afstemming, dan is dat olie op het vuur. Onveilige gehechtheid kan het gevolg zijn; soms zelfs gedesorganiseerde gehechtheid, waarin het kind bang is voor wie het ook broodnodig heeft (Wallin, 2022).

Fobie voor het innerlijk

Het resultaat is vaak ‘een fobie voor het eigen binnenleven’ (Steele, Boon & Van der Hart 2013, 2018): er is geen intern anker, naar binnen gaan voelt gevaarlijk. Het leven gaat echter door, terwijl het systeem blijft steken in de vroege wond van het prille kind. De vroeg getraumatiseerde raakt in de survivorstand.

Survivorstrategie

De survivor doet wat nodig is om afstand te houden van het rauwe, kwetsbare binnen: remmen (deactiveren) en gas geven (activeren). Herken jij dat dubbele pedaal in jezelf?

De rem is de directe route. Zodra er iets opwelt (schaamte, verlatenheid, paniek) gaat de top-down demping aan. Je schiet naar het hoofd, benoemt, ordent, overziet en brengt het onder controle. Zo wordt de fobie bediend: wél weten, niet hoeven voelen. Het geeft een tijdelijke schijnveiligheid.

Gas geven is de omweg. Je houdt de binnenwereld óók op afstand, maar via een buitenommetje. Je zegt iets geruststellends, legt uit, komt de ander tegemoet (De Caluwé, 2024). Vaak komen er micro-signalen terug, zoals een knikje, een zachtere blik, een ‘oké’, en dat voelt als: het is veilig genoeg. Opluchting: je hoeft niet naar binnen, je hebt veiligheid extern ‘binnengehengeld’.

Sisyphus zonder intern kompas

Opgelost? Nee. Die geruststelling is duur. De rem werkt als de man met de zeis: spontaniteit verdwijnt. Het wordt een bloedeloos geheel. Wat stuurt iemands keuzes nog, als het gevoel het niet meer raakt? Het interne kompas ontbreekt.

En bij het gaspedaal geldt: pas als een ander knikt, mag de voet eraf. Dat is vanzelfsprekend een idee-fixe. Blijft het schouderklopje uit, dan moet er weer gas bij. Zoals Sisyphus die de rots telkens omhoog duwt en hem steeds opnieuw ziet vallen. Eindeloos.

Dubbele systeemlast

Alsof dat nog niet genoeg is, wisselen rem en gas in de praktijk razendsnel. Op een kritiek moment komt vaak eerst gas: warme toenadering om sociale dreiging te sussen. Maar nabijheid rijt oude wonden open: “word ik vastgehouden of val ik weer?” Een brein dat vroeg miskenning kreeg ingeprent, leest nabijheid dubbel. Ze belooft regulatie en verhoogt de inzet. Gezien worden is fijn én riskant. Het is als een verlangde zonnestraal dat daalt op een zwaar verbrande huid: au. Dus rem je. Lijkt de ander weg te vallen, dan geef je weer gas om het gat niet te voelen. In beide gevallen blijft het doel hetzelfde: de fobische afstand tot de binnenkant bewaken zonder in te storten. En zo draait Sisyphus door; zonder een intern kompas dat uitkomst biedt.

Naar het juiste midden

Gas en rem horen bij mens-zijn. Wat vroeg trauma bijzonder maakt, is de intensiteit: het juiste midden wordt zelden bereikt. Het is óf te veel gas, óf te veel rem. Herstel betekent voor mij: net iets meer gevoel toelaten vóór ik rem, en net genoeg vertraging inbouwen vóór ik gas geef. Iets meer intern kompas, iets minder uitsloofgedrag. Op weg naar het juiste midden.

Edoch: een veilig rijbewijs heb ik daar nog niet voor gehaald.

Toen een paar jaar geleden mijn zoektocht begon naar hoe ik mijn symptomen kon verlichten, ben ik in aanraking gekomen het boek “De tijger ontwaakt” van Peter A. Levine. Na altijd met mijn denkende brein in het leven gestaan te hebben, liet dit boek mij inzien dat mijn (trauma)symptomen naast psychologisch ook biologisch zijn, en dat om trauma een plek te geven, ook een lichaamsgerichte aanpak nodig is. In dit artikel wil ik de inzichten die ik gaandeweg heb opgedaan toelichten, in de hoop hiermee anderen te helpen in hun eigen zoektocht om opgelopen trauma los te laten.

Hoe voorkomt de natuur trauma?

Het volgende filmpje liet mij heel duidelijk zien dat trauma een lichaamsgerichte component heeft. Je ziet een impala die ontsnapt aan een aanval van een cheeta en vervolgens schudt deze de stress en de spanning van zich af. (Het filmpje bevat geen bloederige scenes, maar kan wel een respons in je lijf triggeren, als je daar gevoelig voor bent.)

Ik vind het wonderbaarlijk hoe dit proces zich ontvouwt. De impala is compleet verlamd en nadat het gevaar is geweken laat hij de spanning los en rent weer verder. Je ziet hem letterlijk ontdooien, van dood naar levend gaan. Hij rilt, trilt en schudt alle spanning uit zijn lijf. Dit maakt dat hij van deze aanval, hoe heftig ook, geen trauma oploopt. Het loopt zo anders dan ik mij altijd voorstelde, zoveel meer lichamelijk dan geestelijk. Hij volgt simpelweg zijn instinct en heeft ook niet de cognitie om af te vragen of het wel klopt wat hij doet. Hij denkt niet... hij doet. Dit besef is voor mij zo ontzettend belangrijk.

Kunnen we eigenlijk een-op-een de manier die een dier gebruikt om de spanning van zich af te schudden, kopiëren naar de mens? Peter Levine denkt van wel, hij stelt namelijk dat mensen en dieren allebei bevriezen als reactie op levensbedreigend gevaar. Dit bevriezen gebeurt buiten het bewustzijn om en wordt geregeld door primitievere delen van ons brein. Ons brein bestaat uit drie delen namelijk het reptielenbrein (instinct), zoogdieren- of limbisch brein (emotioneel) en ons menselijk brein of neocortex (rationeel, denkend). We hebben die hersendelen gemeen met de dieren die tijdens een levensbedreigende situatie worden aangesproken. We kunnen dan ook veel leren door te onderzoeken hoe bepaalde dieren, zoals de impala in het filmpje, trauma vermijden.

Volgens Peter Levine ontstaat trauma na een levensbedreigende gebeurtenis vooral op het moment dat dit schudden, trillen en rillen niet gebeurt. Je blijft gevangen zitten in het verhaal dat je in levensgevaar bent. Deze spanning blijft vastzitten in je systeem en alle allocatie van energie gaat naar overleven in plaats van leven, hierdoor kun je bijvoorbeeld ook PTSS ontwikkelen.

Waarom laat mijn systeem spanning slecht los?

Deze spanning die zich tijdens zo’n levensbedreigende situatie in je lichaam opslaat, zal zich pas kunnen loslaten wanneer je systeem zich weer veilig voelt. Zelf kamp ik met pre- en perinataal trauma. Hierdoor zijn bij mij grote delen van mijn systeem al heel vroeg in een bevroren toestand terechtgekomen. Deze delen hebben helaas geen mogelijkheid gehad om die levensbedreigende energie weer los te laten. Als je zo klein bent is je zenuwstelsel nog niet goed ontwikkeld en hierdoor kan ontlading slecht plaatsvinden. Je groeit dan op met een bepaalde basis die op onveiligheid is berust en aangezien je geen bewuste herinneringen hebt van voor je derde levensjaar, weet je niet beter.
Naast dat het zenuwstelsel nog niet goed ontwikkeld is, speelt natuurlijk ook mee dat het fenomeen van pre- en perinataal trauma pas sinds de laatste jaren enigszins erkend en herkend wordt. Toen ik in de wieg lag (36 jaar geleden alweer) was dit een totaal onbekend verschijnsel. En wat je als ouder niet weet, kun je ook niet verhelpen.

Ik wil dit nog toelichten aan de hand van een voorbeeld. Tijdens een gesprek met een moeder van twee kinderen kwam ter sprake dat zij bij haar tweede kind veel stress had ervaren tijdens de zwangerschap, waarbij het kindje ook nog eens met de navelstreng om het nekje geboren was. Het kindje had in die weken daarna in het wiegje gelegen en was veelvuldig aan het schokken geweest. Als je met het oog kijkt van ontladen iets heel moois en natuurlijks. Het baby’tje is de spanning uit zijn lijfje aan het ontladen, precies zoals de impala in het filmpje. Echter, zij kreeg als advies van de toenmalige vroedvrouwen om het kindje in te zwachtelen. Zo leek het net weer of het in de baarmoeder was zodat deze niet meer zou schokken en zich veilig waande. Toen ze dit vertelde gingen mijn nekharen recht overeind staan. Ik dacht alleen maar aan dat arme kindje dat eindelijk de veiligheid had gevonden om de spanning los te laten en vervolgens compleet ingezwachteld geen kant meer op kon. Deze kon niets anders meer dan weer terug in die bevriezing gaan.

Ze vertelde me later ook nog dat haar kind inmiddels is gediagnostiseerd met adhd en een autismespectrumstoornis. Natuurlijk is dit laatste niet een-op-een oorzaak en gevolg, al denk ik dat er wel degelijk een verband bestaat tussen pre- en perinataal trauma en problemen op latere leeftijd. Een indirect bewijs hiervoor is de ACE-studie. In 1998 publiceerden Vincent Fellitti en Robert Anda deze studie, een onderzoek naar Adverse Childhood Experiences oftewel ongunstige ervaringen in de kindertijd (pre- en perinataal trauma maakte hier helaas geen deel van uit). Hierbij werd het verband aangetoond dat hoe meer ongunstige ervaringen je in de kindertijd meemaakt, hoe meer kans je hebt dat je welzijn als volwassenen hierdoor wordt aangetast.

Mijn denkende brein versus instinctieve brein

Bij mij zat naast een algemene toestand van onveiligheid ook mijn denkende brein mij in de weg om het ontdooien te laten plaatsvinden. Je doet datgene wat sociaal geaccepteerd is door de maatschappij waarin je leeft. Het beste kan ik dit illustreren aan de hand van een voorbeeld dat ik helaas in mijn directe omgeving heb meegemaakt. Een kennis kreeg te horen dat ze ernstig ziek is en wordt als “sterk” bestempeld omdat diegene gewoon doorgaat met het leven, positief blijft, de schouders er onderzet en vooral niet zeurt of huilt. Hierbij breekt mijn hart meteen, wat een immense spanning moet dat opleveren voor een systeem wat het al zo zwaar heeft.
We leven helaas in een maatschappij waarbij je geprezen wordt als je er alles aan doet om die spanning bevroren te houden en de schijn hoog te houden dat alles oké gaat. In mijn ogen zouden we juist ontlading moeten prijzen. Het wonderbaarlijk moeten vinden dat iemand durft te schreeuwen, te huilen, aan te geven dat ze er doorheen zitten en om hulp durven te vragen. Dit besef maakt dat ik beetje bij beetje de verwachtingen van de maatschappij loslaat en mijn eigen (intuïtieve) weg volg.

Wat brengen deze inzichten mij?

Al deze inzichten samen hebben mij bewust gemaakt van het feit dat mijn systeem die opgeslagen spanning beetje bij beetje los ging laten. Als eerste viel mij op dat ik mijn hele leven lang al last heb van rusteloze benen, met name als ik moe word. Toen viel ineens het kwartje, wat als dit een vorm van ontladen is? En ik dit niet tegen moet houden, maar eens op zijn beloop moet laten gaan? Ik merkte als ik mijn benen gewoon hun gang liet gaan dat op een gegeven moment ze vanzelf rustig werden. Dit voelde in het begin erg vreemd, mijn benen wilde schoppen, schudden, trillen of een bepaalde houding aannemen. Ik probeerde hierbij mijn denkende brein niet te veel de boventoon te laten voeren, Ik leerde niet te denken, maar gewoon te doen. Dit was het begin van een compleet andere relatie met mijn lijf en de signalen die ik hiervan kreeg. Bekeken door een bril van veiligheid en onveiligheid, spanning opdoen en weer ontladen en hierbij mijn intuïtie volgen.

Beetje bij beetje voelde ik steeds beter wanneer mijn systeem zich veilig genoeg voelde om te ontladen. Dit blijkt vooral uit het feit dat mijn lichamelijke onrust zich op momenten aandient waarin ik in relatieve rust/veiligheid ben. Onrust en spanning die ik bijvoorbeeld voel als ik in de avond op de bank zit, als ik in bed lig of midden in de nacht wakker wordt. In plaats van hier angst voor te hebben lukte het mij steeds beter om mijn nieuwsgierigheid online te houden en af te vragen hoe mijn lijf die spanning graag kwijt wil. Met de teentjes wiebelen? Mijn schouders naar achter trekken? Heel boos kijken? Zit er een emotie bij die zich wil laten zien? Of wil ik gewoon een gekke bek trekken? Ik hoef dan alleen maar naar mijn lijf te luisteren en het zijn gang te laten gaan. Wat overigens moeilijker is dan het lijkt. Er zit in het begin toch een interne stem die je telkens terugfluit, die fluistert “dat is wel heel raar wat je nu aan het doen bent” of “hou eens op en doe eens normaal”. Ook al is er niemand bij, zit er toch een oordeel op, ingeprent door de maatschappij waarin we leven.

Gaandeweg heb ik ook een therapeut gevonden die mij hierbij helpt. Iemand die veel verstand heeft van pre- en perinataal trauma, maar ook van het principe dat Peter Levine beschrijft in zijn boek. In het begin is het namelijk ontzettend spannend en eng om dit te doen en dan is het co-reguleren met een ander bijna noodzakelijk om niet weer opnieuw getraumatiseerd te raken. Ook heeft mijn therapeut mij geleerd om met meer compassie voor mijzelf te ontladen. Soms er niet helemaal in te duiken, maar op een zachtere manier te ontladen, zodat het niet te snel gaat.

Helaas heb ik te snel en te veel ontladen ook meegemaakt. Hier kwam ik dan achter als ik de dagen erna ineens meer last kreeg van prikkels, slechter kon slapen en me juist onveiliger voelde dan voorheen. Je kunt dit vergelijken met het vervangen van een slechte fundering van een huis. Haal je te veel fundering (ook al is deze niet goed) ineens weg, zonder dat de nieuwe fundering klaar is, dan begint het huis te kraken en piepen. Nu doe ik het dan ook in kleine stapjes, mijn systeem eerst laten wennen aan de nieuwe situatie en opnieuw zijn evenwicht laten vinden voordat ik weer oude spanning ontlaad.

Voor diegene die hier meer van willen weten raad ik, naast het lezen van het boek, je aan om eens de term “Somatic Experiencing” op te zoeken. Dit is een methode ontwikkeld door Peter Levine om dit natuurlijk proces van ontladen weer opgang te brengen en trauma biologisch gezien los te laten.

Tot slot

Na twee jaar ontladen merk ik langzaam maar zeker dat steeds grotere delen van mijn systeem bevrijd zijn van het oude verhaal van in levensgevaar te zijn. Er ontstaat stukje bij beetje meer capaciteit om te leven in plaats van te overleven. Ik ben er nog niet en heb nog een hele weg te gaan, maar ik heb vertrouwen in de toekomst en in mijzelf om mijn eigen weg te blijven volgen en op mijn intuïtie te vertrouwen.

Als laatste wil ik je meegeven dat ik het je gun dat je je eigen instinctieve weg volgt en je losmaakt van verwachtingen. Wanneer je er doorheen zit, heb compassie voor jezelf en je gevoelens en vraag jezelf af wat je systeem nodig heeft. Huil, schreeuw, schud, ril, tril, zoek troost en laat los. Wat een bewondering heb ik voor diegene die een stap durven te zetten naar heling en dit avontuur aangaan. Niet meer kiezen voor wat maatschappelijk geaccepteerd is en hun complete zelf durven te ontdekken.

Stap voor stap, compleet in je eigen tempo, van bevroren naar ontdooid, van overleven naar leven.

Gisteren heb ik met de hele online groep in gedachten een collage mogen maken van mooie plaatjes. De rots met bloemen, het meer uit de meditatie waar Saskia ons kennis mee liet maken. Mushrooms en een lampje voor de donkere dagen.

De woorden uit de les van vandaag heb ik net opgeschreven (voor op de collage). Ondertussen speelde een wiegelied in mijn oren (Bluetooth in gehoorapparaat 😉) van het album Celestial Blue.

De collage is voor ons allemaal als groep.
Bedankt voor alle maanden ‘terug naar het midden’, beste Ronald en Saskia!

Een herinnering echoënd door de tijd.
Als een druppel water die valt.
Maar nooit echt verdwijnt.

Een kring op het water,
Die verdunt, maar altijd blijft bestaan,
Bijna onzichtbaar, maar wel te zien.
Niet met het blote oog misschien.

Voelen kun je deze wel.
Laat de golven reizen door je heen.
Dan krijgt deze kring een plekje,
Én laat je het los, voor iedereen.

We zijn niet meer dáár

Een kleine herkenning en opeens ben jij terug in de tijd.
Al die gevoelens komen weer tot leven.
Mijn armen verdoofd en mijn benen als lood.
Het voelt allemaal aan als waar.
Mijn kleine ik is weer even dáár.

De spanning in mijn lijf loopt op.
Mijn kaken stijf op elkaar.
Mijn ruggengraat verdrukt.
Zwevend in de lucht, want ik ben niet hier.
Even ben jij weer dáár.

Ik voel de zon op mijn gezicht.
Ik hoor de vogeltjes fluiten.
Ik voel de hand van een ander.
Ik fluister zacht: “we zijn vrij”.
En herinner mezelf: “we zijn niet meer dáár”.

Er loopt een rilling door mijn lijf.
Mijn schouders verzachten.
Mijn armen bewegen.
Mijn adem begint.
En herinner mezelf: “We zijn niet meer dáár”.

Tranen rollen over mijn wangen en mijn ogen zijn rood.
Al die gevoelens weer tot leven.
Maar nu is het maar voor even.
Weer een beetje terug hier en wat minder daar.
“Wat hou ik van jou”, ongeacht wáár.

We ontvingen weer een mooie bijdrage van een van de deelnemers van de GHIA Qigong groep, die we graag plaatsen. Dank!

Opmerking bij de afbeelding hierboven.

Bij de kassa van de Kruidvat stond ik te worstelen (zoals in de elfjes uitgedrukt). Eerder had ik thuis een traumatische situatie op papier beschreven. Een situatie waar ik niet makkelijk over praat. 

Tijdens het schrijven, voelde ik dat mijn systeem reageerde. Even bewegen en een boodschap doen bij de Kruidvat.

Bij de kassa realiseerde ik mij ineens dat ik de deur thuis had dichtgetrokken zonder spullen. Dat was de druppel die de spreekwoordelijke emmer deed overlopen.  

‘De lieve engel’ begeleidde mij naar een bankje buiten de Kruidvat en ging naast mij zitten. Toevallig iemand die mij ooit eerder had geholpen bij de bevalling van mijn zoon, 14 jaar terug als kraamverzorgster. Ineens was ze daar. Uit het niets. Tijdelijk had ik even een hand nodig. We hebben allemaal weleens een ‘helpend handje’ nodig zodat we onszelf daarna weer verder kunnen helpen.

Bedankt voor jullie steun in ‘onze GHIA groep’.  

Af en toe krijgen we via een deelnemer van de GHIA Qigong groep of via een bezoeker van tnhm.nl een vraag over long covid. Nu hebben we in ons netwerk iemand die zich daar (noodgedwongen …) erg in heeft verdiept en samen met 6 andere vrouwen een informatieve en warme Instagram-groep heeft laten groeien.

We zijn blij dat deze vrouwen een gastblog hebben willen schrijven! Zoals wij (Saskia en Ronald) met tnhm.nl een community en informatieplek voor (mensen met) GHIA willen laten groeien, hebben de vrouwen van @tijdelijk.buiten.gebruik dat voor long covid gedaan.

Dank voor jullie gastblog!

'Zeven vrouwen die zich door long covid 'tijdelijk buiten gebruik' voelen, zoeken ieder – maar ook samen – hun weg in dit nieuwe aangepaste leven'.

Dit is hoe wij ons beschrijven op ons Instagram-account @tijdelijk.buiten.gebruik.

Wij raakten in 2020 besmet met het coronavirus en bleven ziek. Een energietekort met flinke invloed op het dagelijkse leven en allerlei verschillende bijkomende klachten waren het gevolg. We bleken long covid te hebben, inmiddels ook wel post covid genoemd. Op zoek naar steun vonden wij – 7 vrouwen in de leeftijd van (nu) 31 tot 49 jaar – elkaar via social media en vormden ons eigen lotgenoten-appgroepje in september 2021. We waren toen allemaal ongeveer even ziek. In dit appgroepje delen we onze slechte én goede momenten met elkaar, steunen we elkaar en hebben we lol met elkaar.

We verschoven gaandeweg van 'overleven' steeds meer naar 'leven met'. Het is fijn om dit te kunnen doen met mensen die je begrijpen, omdat ze iets soortgelijks doormaken. De (h)erkenning is waardevol en het geeft verlichting als je alles wat je in zo'n ziekteproces (én herstelproces) tegenkomt niet alleen hoeft te dragen.

Om die reden besloten we in mei 2022 een Instagram-account aan te maken – samen. Ervaringen delen met ook andere mensen. We kwamen terecht in een warme online community van mensen met long covid, waarbij ook de PAIS1-community een bron van informatie, tips en steun bleek. Ook patiëntorganisaties zijn actief op het platform, zij delen nieuws rond de ziekte.

Lotgenoten delen op Instagram hun persoonlijke ervaringen, stellen elkaar vragen en wisselen informatie en tips uit. Over long covid zelf en het leven daarmee, maar bijvoorbeeld ook over onderzoeken, nieuws en potentiële behandelingen. Het werkt verbindend; je bent niet alleen, er zijn áltijd mensen die jouw situatie, klacht of ervaring delen! Het is voor ons een plek waar ruimte en aandacht is voor alle aspecten van (het leven met) long covid en chronisch ziek zijn in het algemeen, de zoektocht naar herstel, het proces van herstel én een broodnodige dosis humor, want die mag natuurlijk niet ontbreken.

Over dat herstelproces gesproken; gaandeweg zijn wij in verschillende 'gradaties van herstel' terechtgekomen. Ieder van ons zocht en zoekt haar eigen pad. Wat wel of niet werkt en hoe het herstel verloopt, is bij iedereen immers anders. Twee van ons herstelden middels de mind-body-visie. Zij hebben hier nu hun werk van gemaakt en delen hierover op hun Instagramaccounts @lief.klein.leven en @herstelvanbinnenuit. Eén van ons heeft helaas te maken met juist verdere achteruitgang. De rest van ons bevindt zich elders in het herstelproces. We hopen uiteraard dat we ooit alle zeven op het punt zijn dat we weer het leven kunnen leven wat we willen, liefst weer werkend, maar in elk geval genietend en met zo weinig mogelijk beperkingen.

Lang verhaal kort: lotgenotencontact helpt! Je wordt er niet beter door, maar het helpt de ziekte te dragen. Wanneer je daar behoefte aan hebt, kun je natuurlijk overwegen je eigen lotgenotengroepje bij elkaar te zoeken. Vraag ons gerust hoe wij dat gedaan hebben, als je daar graag tips over wil! Een andere manier om lotgenotencontact te vinden is dus in de online community op Instagram. Iedereen met interesse is van harte welkom om ons account eens te bezoeken. Natuurlijk nodigen we je uit om ons te volgen, maar (vooral) ook om via ons nog zoveel meer fijne accounts te ontdekken. Je rolt er vanzelf in als je eenmaal wat gaat lezen en (indien gewenst) reageren. Je bent van harte welkom in 'dit wereldje', ook al blijft het een wereldje waar je eigenlijk liever niet in terecht was gekomen.

@tijdelijk.buiten.gebruik

Inleiding

Bij vergelijking tussen twee mensen komt 99,9% van het DNA overeen1. Naast de verschillen in uiterlijk zijn er ook veel verschillen in karaktereigenschappen tussen mensen. Het lezen van dit feit riep bij mij meteen allerlei vragen op zoals: Hoe komt het dan dat mensen klaarblijkelijk zo verschillend kunnen zijn? Als alles van het DNA afhangt en het DNA zoveel op elkaar lijkt, wat verklaart dan deze grote verscheidenheid in eigenschappen en karakter tussen mensen? En hoe hangt dit dan samen met (vroegkinderlijk) trauma? Uiteindelijk ben ik uitgekomen bij twee delen die een deel van deze puzzel voor mij oplossen.

De omgeving en je hersenen

Het eerste deel ligt bij je hersenen en de omgeving waarin deze zich ontwikkelen2. Deze worden gevormd in het allervroegste begin en passen zich aan aan de omgeving. In de eerste drie levensjaren legt een baby ongeveer 700 nieuwe hersenverbindingen aan per seconde! Alle netwerken die niet gebruikt worden, worden daarna weer weggesnoeid. Zo blijven er alleen verbindingen over die voor jou nuttig zijn3. Je kunt je voorstellen dat als er heftige gebeurtenissen zijn in die vroege ontwikkeling (zoals bij mensen met pre- en perinataal trauma), dat voor jou andere verbindingen belangrijker waren dan voor iemand die dit trauma niet heeft4. Dit verklaart deels waarom het karakter van mensen zoveel verschilt. Het veranderen van deze verbindingen is bijvoorbeeld het uitgangspunt bij cognitieve
gedragstherapie5.

De omgeving en je genen

Een ander deel ligt in je genen en de omgeving6. Wat veel mensen niet weten is dat niet alleen de hersenen zich aanpassen aan de omgeving, maar elke cel in je lichaam past zich aan. De leer die dit bestudeert noemen we epigenetica. De definitie van epigenetica is “de studie naar de uitwerking van genen op de ontwikkeling van een organisme”7.

Wat betekent dit nu eigenlijk? Het DNA is de code waarmee ons lichaam veel verschillende taken kan uitvoeren. De code geeft het lichaam opdrachten. Zo wordt bepaald hoe ons lichaam werkt en welke eigenschappen we hebben. Toch kan de manier veranderen waarop ons lichaam werkt, zonder dat deze code verandert. Het gaat dan om bijvoorbeeld stress, luchtvervuiling en de mogelijkheid om onderwijs te volgen, maar ook over traumatische en ingrijpende gebeurtenissen. Het DNA verandert dan zelf niet, maar welke stukken DNA geactiveerd zijn en welke stukken uitstaan veranderen wel!8
Je kunt het vergelijken met de letters in het verhaal van een boek. Alle letters in het boek zijn het DNA. Nu zijn er een aantal van die letters gemarkeerd met een markeerstift. Van die markering krijgt het lichaam een opdracht van deze DNA-code. Stel je hebt nu hetzelfde boek, dezelfde letters, alleen zijn er andere letters gemarkeerd. De code blijft hetzelfde, maar je lichaam krijgt een compleet andere instructie!

De erfelijkheid van epigenetische veranderingen

Epigenetische veranderingen kunnen erfelijk zijn. Dat wil zeggen dat kinderen geboren kunnen worden met epigenetische veranderingen die ze van hun ouders hebben gekregen. Een prachtig filmpje dat dit in begrijpelijke taal uitlegt, is gemaakt door de universiteit van Nederland. Hierin worden de epigenetische veranderingen beschreven die plaatsvonden in baby’s die verwekt zijn tijdens de hongerwinter van 1944-1945.

Wat betekent dit nu voor mij?

Toen ik een jaar geleden voor het eerst kennismaakte met epigenetica, ging er een wereld voor me open. Als mijn omgeving er vroeger voor gezorgd heeft dat bepaalde stukken DNA geactiveerd zijn die de overlevingsstand ondersteunen, dan kan een andere omgeving er ook weer voor zorgen dat deze stukken uitgezet worden en zelfs andere stukken DNA worden aangezet! Stukken DNA die passen bij de veranderde omstandigheden waar ik me nu in bevind. Ik krijg kippenvel over mijn lijf als ik me dit realiseer.

Ook al heb ik bepaalde eigenschappen overgeërfd gekregen, het besef dat mijn DNA eigenlijk niet veel verschilt van dat van een ander, betekent dus dat het kan veranderen! Eerst dacht ik altijd van, “ja die gevoeligheid heb ik van mijn moeder, dit is DNA en hier kan ik niets aan veranderen”. Het besef dat in mijn DNA de mogelijkheid ligt om bepaalde genen uit en aan te zetten, geeft mij zoveel hoop dat het wel mogelijk is om te veranderen.

Ik mag ervoor zorgen dat mijn hele lijf het voelt dat de omgeving veranderd is, dat we niet meer daar zijn, op die plek waar al het trauma plaatsvond. Ik mag de boodschap geven aan mijn lijf dat het veilig is, elk celletje laten weten “het is oké, we zijn veilig”. Toestemming geven om de controle los te laten, om de spanning los te laten en om andere genen tot expressie te laten komen. Genen die passen bij het hier en nu.

Bij de GHIA Qigong groep leren we om de bewegingen te vertragen. “Dat is niet voor watjes!!!!” (uitspraak Ronald de Caluwé, de trainer). Het kan ‘bijwerkingen’ geven aanvankelijk, zoals in het begin juist meer onrust voelen, of negatieve gedachten. In de Qigong les worden we hierin op een speelse manier begeleid en op ons gemak gesteld. Om langzamerhand dat opgejaagde zenuwstelsel, de onrust, de rondspinnende gedachten tot rust laten komen. Richting meer verstilling en aanwezigheid (let op: niet naar verstarring en afwezigheid, dat laatste is eerder een trauma-reactie).

N.B.: Ronald schreef eerder een mooi stuk over het verschil tussen verstillen en verstarren: V of V? op een andere substack (De Polyvagale Wereld).

Als we vertragen en leren te verstillen, maken we ook kans om dan in ‘de zetel van ons eigen lijf’ plaats te nemen (in plaats daarvan steeds weg te bewegen), onze plek in te nemen, ons te kunnen overgeven aan de zwaartekracht en eindelijk meer veiligheid te kunnen ervaren op die plek.

Ik schreef een gedicht hierover. En ik vond een mooie fotoserie van mijn nichtje toen ze nog klein was, in de speeltuin. Ze lijkt in haar middelpunt te zitten. Maar eigenlijk zat ze in een snel draaiend ding. Dan ontstaan er veel centrifugale krachten! Centrifugale kracht, ofwel middelpuntvliedende kracht, is juist de kracht die we ervaren als we uit het middelpunt weg worden gedrukt naar buiten (Wiki). Misschien dus juist TOTAAL de verkeerde foto (want we willen bij Terugnaarhetmidden, juist vertragen, terug naar het midden, niet eruit weg). Maar kijk toch eens naar dat blije gezichtje! Als we ons veilig voelen, komt de speelsheid terug, en onze lach. Eindelijk weer thuis.

De actieradius kleiner

zeg niet: verder!

De bewegingen trager

zeg niet: sneller!

De doelen scherper

zeg niet: groter!

De adem trager

zeg niet: hartstochtelijker!

De mensen dichterbij

zeg niet: overal heen

De actieradius kleiner en kleiner en kleiner

tot we bij onszelf uitkomen

en de vrede helemaal middenin

dat gat

dat stilstand lijkt

maar dat de pupil is

waarin we kunnen zweven

vrij bewegen 

in het lichaam 

dat we dan vinden 

ons huis

Saskia 2024

Vandaag een gedicht voor jullie over vriendelijkheid.

Zachte ogen zijn fijn omdat ze even niet hoeven te spieden, actief te hoeven kijken voor veiligheid. Zachte ogen zijn fijn omdat ze jezelf met zachtheid kunnen bekijken. Alle babies, alle kinderen, volwassenen, al onze innerlijke delen, al onze organen, spieren en fascies, reageren op vriendelijkheid door ontspanning, expansie, tevoorschijn komen en door te kunnen gaan leven.

VRIENDELIJK 

Wees vriendelijk

Vriendelijk
wat anders
zou datgene dat binnenin je

steeds zo 
ineenkrimpen wil,
wat anders,
zou dat nog kunnen waarnemen 

Wees vriendelijk
zo zacht
omdat het van binnen
van zichzelf al zo hard wil worden
steeds die gewoonte

Kijk vriendelijk
daarheen
hoe anders
kan het zich daar
weer gaan ontplooien
en terugkijken
of verder naar buiten zelfs

Haal vriendelijkheid
van buitenaf
roep haar op
altijd is er antwoord
ze wachtte geduldig
tot het tijd was

om door te mogen dringen

tot het allerbinnenste
de heiligste
verstopplek
en doorgang 

waar de keuze gemaakt kan worden
om weg te gaan
of terug te komen

Saskia 2024

Met als toegift: de vriendelijke ogen van William Emerson, een psycholoog die pionier was op het gebied van pre- en perinatale psychologie en vele mensen heeft geholpen hiervan te helen, en op zeer hoge leeftijd nog steeds heelt, van babies tot volwassenen. Ik had de eer om twee keer met hem een workshop te kunnen doen in het Karuna institute in Dartmoor, Engeland, waar deze foto van hem werd gemaakt. Hij werkt momenteel aan de Nederlandse vertaling van een boek over geboortetrauma. Het is onduidelijk wanneer dit boek uitkomt. Het zal worden uitgegeven door Uitgeverij Mens!

Ik voel je diep van binnen, verkrampt, wanhopig en verstijfd.
Tastend in het duister waarom niemand je ziet, hoort en voelt.
“Ik ben hier!” ben je gestopt met roepen.
Het maakte namelijk niets meer uit.
Verstild in een hoekje van mijn lijf.

“Wat zie ik daar nu, een beetje licht?”
“Kan en mag ik dan nu eindelijk?”
“Krijg ik dan toch nog een gezicht?”
Voorzichtig laat jij je zien, met al je pijn, verdriet en wanhoop.
Ook de verstilling mag er zijn, in dat hoekje van mijn lijf.

Ik zie, hoor en voel je.
Wat had jij het zwaar.
Al die spanning, geen vertrouwen, keer op keer.
Ik zie, hoor en voel je.
Mijn hart breekt telkens weer, in dat hoekje van mijn lijf.

“Wat heb jij toch moeten doorstaan.”
“Wat ben jij ongelofelijk sterk.”
“Ik ben trots op je.”
Fluister ik je, keer op keer.
Zodat je mag gaan ontspannen, daar in dat hoekje van mijn lijf.

Laat je tranen vloeien, laat de spanning gaan.
Jij verdient er te zijn, jij verdient te bestaan.
Kom maar uit dat hoekje, laat je helemaal zien.
Ik raak je nooit meer kwijt.
Én ik beloof je één ding: “Ik hou van jou, voor altijd!”.